Wykonanie instalacji elektrycznej do sauny
na przykładzie pieca do sauny Scandia 90 NS + sterownik do sauny Nexen SS 11
Jak przygotować taką instalację elektryczną do sauny?
Czyli jakie i ile przewodów elektrycznych powinno być w saunie?
Gdzie je wyprowadzić, w którym miejscu w saunie?

Tak jak pisałem we wcześniejszym wpisie po tytułem „Jak przygotować wewnętrzną instalację elektryczną w saunie?” wszystkie instalacje wewnętrzne w saunie powinny być wykonane z przewodów odpornych na wysoką temperaturę czyli przewodów w osłonie silikonowej SiHF. Używanie innych przewodów może być przyczyną pożaru.

Długotrwałe działanie wysokiej temperatury w saunie powoduje uszkodzenie (stopienie, skruszenie) izolacji elektrycznej – zostają tzw. gołe druty, które mogą spowodować zwarcie instalacji elektrycznej, co może być przyczyną pożaru a także porażenia prądem.
Stopienie – uszkodzenie nie koniecznie musi nastąpić od razu gdyż sauny domowe nie pracują tak jak sauny publiczne po kilka czy też kilkanaście godzin dziennie.
Uszkodzenie izolacji będzie wynikiem kumulacji wszystkich okresów w których pracowała sauna. Nie warto oszczędzać na tak ważnej sprawie od której zależy nasze bezpieczeństwo.

Wracając do tematu.
Do pieca Scandia 90 NS o mocy 9 kW 3N (trójfazowy) potrzebny jest przewód o przekroju 5×2,5mm2. Przewód ten powinien być doprowadzony od skrzynki elektrycznej (szafki bezpiecznikowej) do pomieszczenia w którym będzie sauna najlepiej z 5metrowym zapasem (może być mniej jeżeli już dokładnie wiemy gdzie będzie zamontowana skrzynka podłączeniowa jaką ma sterownik do sauny  Nexen SS 11) lub do pomieszczenia obok sauny jeżeli nie chcemy instalować skrzynki w saunie pod ławką. Przewód ten powinien być zabezpieczony bezpiecznikiem 3×16 A typ „B” i oczywiście bezpiecznikiem przeciwporażeniowym (różnicówka)
Ten przewód nie musi być przewodem specjalnym w osłonie silikonowej SiHF.

Instalacja skrzynki podłączeniowej sterownika NEXEN SS 11
Sterownik Nexen SS 11 jest to sterownik modułowy (rozdzielny)
Co to znaczy? Jest to taki sterownik, który składa (oprócz czujnika temperatury) z dwóch elementów: skrzynki elektrycznej, w której znajdują się styczniki, bezpieczniki i cała elektronika oraz z klawiatury (panel operatorski).

Na zewnątrz sauny montowany jest tylko panel operatorski – „sterownik” sauny za pomocą którego sterujemy wszystkimi funkcjami pieca, oświetleniem i wyposażeniem dodatkowym sauny.
Natomiast skrzynkę elektryczną możemy umieścić np. w saunie pod ławką
lub w innym pomieszczeniu obok sauny.
Tak jak wspominałem skrzynkę możemy zamontować pod ławką w saunie lub w innym pomieszczeniu.

Im bliżej sauny tym krótsze przewody wychodzące ze skrzynki sterownika Nexen SS 11.
Jeżeli miejsce montażu skrzynki podłączeniowej sterownika Nexen SS11 wybraliśmy w innym pomieszczeniu niż sauna to przed sauną możemy zainstalować przewody zwykłe a następnie połączyć je tuż przed wejściem do sauny z przewodami odpornymi na wysoką temperaturę.
Miejsce takiego połączenia powinno jednak być zawsze dostępne np. w puszce elektrycznej.
Od skrzynki podłączeniowej sterownika NEXEN  SS 11  rozchodzą się wszystkie przewody elektryczne do sauny:
- do pieca – w naszym przypadku Scandia 90 NS – 9kW  więc przewód 5×2,5mm2
- do klawiatury sterownika 4×0,25mm2
- do oświetlenia 3×1,5mm2
- do czujnika temperatury 5×0,25mm2

Jak przygotować wewnętrzną instalację elektryczną w saunie?
Jakie powinny być użyte przewody (kable) elektryczne i ile ich powinno być?
Wszystko zależy od tego jaki wybraliśmy rodzaj pieca do sauny.
Inny rodzaj instalacji będzie dla pieca ze sterownikiem wewnętrznym a inny rodzaj
i sposób jej wykonania będzie dla pieca do sauny ze sterownikiem zewnętrznym.

Przed przystąpieniem do wykonania instalacji dobrze byłoby zapoznać się z instrukcją
montażu pieca czy też sterownika.
Na rynku jest dostępnych kilka modeli sterowników i mogą występować pomiędzy nimi różnice nie tyle w przekroju przewodów a w ich ilości.

Na samy początku należy nadmienić, że wszystkie instalacje wewnętrzne w saunie powinny być wykonane z przewodów odpornych na wysoką temperaturę – przewód w osłonie silikonowej SiHF. Używanie innych przewodów może być przyczyną pożaru.
Długotrwałe działanie wysokiej temperatury w saunie powoduje uszkodzenie (stopienie, skruszenie) izolacji elektrycznej. Nie koniecznie musi to nastąpić od razu gdyż sauny domowe nie pracują tak jak sauny publiczne po kilka czy też kilkanaście godzin dziennie.

Instalacja elektryczna dla pieca ze sterownikiem wewnętrznym czyli sterownik pieca zintegrowany jest razem z piecem.
Za pomocą tego sterownika najczęściej w postaci 2 pokręteł ustawiamy temperaturę
od minimum do maksimum oraz czas pracy pieca.
Piec z takim rodzajem sterownia nie ma możliwości włączania i wyłączania światła dla tego też należy wykonać w saunie oddzielną instalację z włącznikiem klawiszowym na zewnątrz sauny. Dla tego rodzaju pieca nie ma konieczności wykonywania instalacji do czujnika temperatury. Pomiar temperatury w tego rodzaju piecu odbywa się za pomocą czujników kapilarnych, które zainstalowane są w środku pieca.
Do pieca bezpośrednio podłącza się przewód zasilający, który został doprowadzony od skrzynki elektrycznej (domowej szafki bezpiecznikowej)

Przekrój przewodu oraz wielkości bezpiecznika dobieramy w zależności od mocy pieca.
Obszerniej na ten temat pisałem we wcześniejszym wpisie pod tytułem instalacja elektryczna do sauny cz.1.

Instalacja elektryczna dla pieca ze sterownikiem zewnętrznym.
Czyli jest to sytuacja gdzie piec do sauny zamontowany jest w saunie a sterownik na zewnątrz sauny. Na rynku są także dostępne sterowniki, które można montować także w saunie np.ABATEC wave. Com 4
Sposób wykonania tego rodzaju instalacji uzależniony jest od rodzaju sterownika.

Występują dwa rodzaje sterowników zewnętrznych do sauny.

1. Sterownik kompaktowy (zintegrowany) np.ABATEC CK 31
2. Sterownik modułowy (rozdzielny) np. NEXEN SS 11

Sterownik kompaktowy to jest taki sterownik, do którego doprowadzamy zasilanie
(przewód elektryczny o odpowiednim przekroju dobrany w zależności od mocy pieca)
i od niego rozprowadzamy całą instalację:
- do pieca (przewód elektryczny o odpowiednim przekroju dobrany w zależności od mocy pieca)
- do parownika (piece typu kombi) 3×2,5mm2
- do oświetlenia 3×1,5mm2
- do czujnika temperatury 5×0,25mm2 (niektórzy producenci mają 4×0,25)
i innych dodatkowych funkcji np: koloroterapia, aromaterapia jeżeli sterownik takowe posiada.

Sterownik modułowy (rozdzielny) jest to taki sterownik, który składa (oprócz czujnika temperatury) z dwóch elementów: skrzynki elektrycznej, w której znajdują się styczniki, bezpieczniki i cała elektronika oraz z klawiatury (panel operatorski).
W tym przypadku na zewnątrz sauny montowany jest tylko panel operatorski – „sterownik”
sauny za pomocą którego sterujemy wszystkimi funkcjami pieca, oświetleniem i wyposażeniem dodatkowym sauny.
Skrzynkę elektryczną możemy umieścić w saunie pod ławką lub w innym pomieszczeniu
- ze względu na długość instalacji najlepiej jest to zrobić jak najbliżej sauny.
To właśnie do tej skrzynki elektrycznej sterownika z naszej domowej  szafki elektrycznej (bezpiecznikowej) doprowadzamy przewód elektryczny (o odpowiednim przekroju dobrany w zależności od mocy pieca).

Od tej skrzynki dopiero rozchodzą się wszystkie przewody:
- do pieca (o odpowiednim przekroju dobrany w zależności od mocy pieca)
- do klawiatury sterownika 4×0,25mm2 (niektórzy producenci mają 5×0,25 lub więcej)
- parownika (piece typu kombi) 3×2,5mm2
- do oświetlenia 3×1,5mm2
- do czujnika temperatury 5×0,25mm2 (niektórzy producenci mają 4×0,25)
i innych dodatkowych funkcji np: koloroterapia, aromaterapia jeżeli sterownik takowe posiada.

Jak przygotować instalację elektryczną do sauny?
Jaki przewód elektryczny doprowadzić do sauny.
Jakie powinno być zabezpieczenie elektryczne – bezpiecznik do sauny.

Sposób wykonania instalacji elektrycznej dla sauny oraz przekrój przewodów
elektrycznych a także ich ilość zależy od:

1. Rodzaju pieca
a) Piec do sauny ze sterownikiem przy piecu
b) Piec do sauny ze sterownikiem zewnętrznym
- piec do sauny suchej
- piec do sauny mokrej
2. Mocy pieca

Moc pieca dobieramy w zależności od wielkości sauny kierując się zasadą
1m3 = 1 kW mocy + 1kW na każdy 1 m2 nie izolowanej powierzchni np: drzwi szklane,ściana kamienna

Obszerniej na ten temat pisałem we wpisie pod tytułem „Piec od sauny – jak właściwie dobrać jego moc”
Poniżej tabela doboru przekroju przewodów i zabezpieczenia w zależności od mocy pieca.

Piece do sauny małej mocy – jednofazowe – zasilanie 230 V 1N

Piece do sauny średniej mocy – trójfazowe – zasilanie 400 V 3N

Piec średniej mocy o mocy do 9kW można także podłączyć jednofazowo ale wymaga to większego przekroju przewodu oraz większego bezpiecznika.

Piece średniej mocy – zasilanie 230 V 1N

Piece do sauny dużej  mocy –trójfazowe – zasilanie 400 V 3N

W tym wpisie opisałem jaki powinien być bezpiecznik oraz przewód elektryczny, który należy doprowadzić od skrzynki elektrycznej do pomieszczenia sauny. Tematem następnego wpisu będzie: jak przygotować instalację elektryczną wewnątrz sauny ?

Jaki wybrać piec i sterownik do sauny.
Czy wybrać piec ze sterownikiem wewnętrznym czy ze sterownikiem na zewnątrz.
Jeżeli określiliśmy już moc pieca do sauny to kolejnym krokiem zanim wybierzemy konkretną markę a później model to musimy określić czy nasz piec powinien mieć sterowanie przy piecu czy też sterownik zewnętrzny.Od razu na samym początku wyjaśnię i być może to już niektórym ułatwi wybór, że piece ze sterownikiem na zewnątrz są droższe od tych ze sterowaniem zintegrowanym z piecem.
1.Piec do sauny ze sterownikiem zewnętrznym
Taki zestaw składa się z pieca do sauny oraz sterownika zewnętrznego.
Na rynku polskim jest dostępnych kilku producentów sterowników
SAWO, NEXEN,HARVIA, TYLO, EOS,ABATEC, NARVI, HELO.
W zasadzie do każdego pieca możemy wybrać dowolny sterownik zewnętrzny.
Nie musi on być tej samej marki co piec do sauny.
Możemy np. wybrać piec do sauny Scandia 90NS o mocy 9KW i do niego dokupić sterownik NEXEN SS11 lub inny.
Wybierając sterownik do pieca należy pamiętać, że sterowniki dzielą się na:
- sterowniki mogące pracować z piecami maksymalnie do 9KW
- sterowniki dużej mocy do obsługi pieców powyżej 9 kW
Jeżeli zatem mamy piec 12kW to nie możemy zastosować do niego sterownika, który jest przeznaczony do pracy pod maksymalnym obciążeniem 9kW.
Sterownik zewnętrzny w zestawie powinien mieć czujnik temperatury. Czujnik montowany jest w saunie nad piecem- w jego osi, 10-15 cm od sufitu. Można powiedzieć, że to czujnik po przez sterownik steruje pracą pieca. Czujnik temperatury wyposażony jest dodatkowo w ogranicznik temperatury. To znaczy, że jeżeli z jakiegoś powodu temperatura w saunie wzrośnie do krytycznego maksimum (przeważnie 115 stopni) wówczas nastąpi wyłączenie pracy pieca. Należy pamiętać , że przed ponownym uruchomieniem należy znaleźć przyczynę przegrzania.
Niektóre sterowniki z elektronicznym wyświetlaczem mogą wyświetlać komunikat informujący o takiej lub innej awarii.
Najważniejsze funkcje sterownika
- elektroniczny wyświetlacz
- włącz/wyłącz światło
- ustawianie temperatury
- ustawianie czasu pracy
- ustawianie opóźnienia – za ile czasu sterownik ma się włączyć
Dodatkowe funkcje , w które sterownik może być fabrycznie wyposażony.
- aromaterapia - sterownik NEXEN SS 11
- ściemnianie i rozjaśnianie światła ABATEC WAVE COM4
- wyświetlanie komunikatów o błędach w pracy i uszkodzeniach NEXEN SS11
2.Piec do sauny ze sterownikiem zintegrowanym.
Sterownik zamontowany jest – zintegrowany razem z konstrukcją pieca.
Może być zamontowany na dole pieca jak np w SAWO NORDEX 90NB lub CUMULUS 90NB
To rozwiązanie jest mało wygodne zwłaszcza w małych saunach gdzie jest bardzo mało miejsca na komunikację, słaba widoczność ze względu na przytłumione oświetlenie i zazwyczaj bardzo trudno jest się schylić by włączyć piec lub zmienić jego parametry pracy: temperaturę, czas pracy lub czas opóźnienia.
Może być zamontowany z przodu pieca – to rozwiązanie jest stosowane w piecach małej mocy do 3,6kW montowanych w narożniku ściany sauny np SAWO Mini 36NB
Może być zamontowany z boku pieca z lewej lub prawej strony jak np w piecu SAWO SCANDIA 90NB. Takie rozwiązanie jest wygodniejsze w obsłudze gdyż wszystkie pokrętła są dobrze widoczne i mamy je pod ręką.
W piecach zintegrowanych także jest zamontowany czujnik temperatury. Jest to tzw czujnik kapilarny, który zainstalowany jest w obudowie pieca zazwyczaj w tylnej jego części. Nie jest on tak czuły w pomiarach jak czujnik do sterownika zewnętrznego(0,5-2 stopnie).

Funkcje sterownika zintegrowanego
- włącz/wyłącz piec
- ustawianie temperatury za pomocą pokrętła ze skalą od minimum do maksimum
- ustawianie czasu pracy pieca przeważnie od 0 do 4 godzin
- ustawianie opóźnienia czasu pracy pieca – za ile czasu piec ma się włączyć (zazwyczaj od 0 do 8 godzin)
Na rynku istnieje jeszcze jedno bardzo ciekawe rozwiązanie – piec ze sterownikiem elektronicznym, który może być zamontowany w środku w saunie. Przeczytaj o: piec do sauny MISA DIGI.

Na rynku polskim jest dostępnych wiele marek pieców do sauny. W ofercie naszego sklepu mamy takie firmy jak HARVIA, SAWO,NARVI, TYLO, MISA , EOS ,IKI ,VUOLUX ,ABATEC. Niewiele jest osób, którym znane są nazwy tych marek. Jest tego tak duży wybór, że można się w tym wszystkim pogubić. Im większy jest asortyment tym wybór jest trudniejszy.
Jak zatem wybrać mądrze piec do sauny i czym się kierować przy jego wyborze.
Zanim zaczniemy wybierać piec należy znać wielkość(kubaturę w m3 ) naszej
sauny. Mnożymy szerokość x długość x wysokość. Wynik określa nam kubaturę sauny.
Dlaczego to jest takie ważne? Ponieważ do kubatury sauny dobieramy moc pieca.
Kierujemy się tutaj zasadą, że na 1 m3 sauny potrzebny jest 1 kW mocy pieca.
I tak dla sauny o kubaturze 8m3 powinniśmy wybrać piec o mocy 8 lub 9kW.
Dobierając moc pieca należy także pamiętać, że każdy m2 nie izolowanej powierzchni
wymaga zwiększenia mocy pieca do sauny o 1kW.
Taka nie izolowaną powierzchnią w saunie są już np. szklane drzwi do sauny,
których powierzchnia przy wymiarze np. 70×195 wynosi 1,36m2.
Jeżeli w saunie dodatkowo mamy kamienną ścianę to należy także uwzględnić jej powierzchnię
i po przeliczeniu na metry kwadratowe otrzymany wynik dodać do kubatury sauny.
Może się zatem okazać że np. do sauny o wymiarze 2x2x2,1h z drzwiami szklanymi
o powierzchni 1, 36m2 i ścianą kamienną o powierzchni 1m2 (za piecem) piec o mocy 8 kW jest za mały.
PODSUMOWANIE:
Kubatura sauny 8,4m3 = 8 kW potrzebnej mocy
Szklane drzwi do sauny 1,36 m2 = 1kW mocy więcej
Kamienna ściana 1m2 = 1kW mocy więcej
RAZEM 10,4 kW
Sugerowałbym wybranie pieca o mocy 9 lub nawet 10,5kW.
Jak to się jednak ma do tego co podają producenci pieców.
Otóż producenci pieców dla danej mocy pieca podają kubaturę minimalną i maksymalną.
Np. piec do sauny SAWO Scandia 80 NS (8kW) – powierzchnia sauny od 8 do 14m3
Według tych parametrów podanych przez producenta ten piec powinien być idealny do naszej sauny.
Jednak producenci pieców parametry te podają na wyrost i nie należy się nimi tak dokładnie sugerować.
Lepiej jest zawsze wybrać piec z małym zapasem mocy niż gdyby miało być je za mało
i mogłoby się później okazać, że nasza sauna nagrzewa się zbyt wolno lub nigdy nie osiąga zadanej temperatury.